NE KADAR MANİPÜLATİFİZ?

Günlük Hayattaki Yumuşak Manipülasyonlar

Manipülasyon sözcüğü genellikle bilinçli ve sömürücü davranışlar için kullanılır. Oysa manipülatif davranışlar bir yelpaze oluşturur. İnsanlar çoğu zaman karşısındakinin duygu, düşünce ya da davranışını dolaylı ve örtülü yollarla etkilemeye çalışır. Bunun önemli bir kısmı bilinçsiz ya da yarı bilinçlidir ve çoğu zaman otomatiktir.

Sık görülen yumuşak manipülasyon örnekleri

Suçluluk uyandırma
“Tabii git, ben tek başıma hallederim.”

Kendini geri çekerek cezalandırma (küsme)
Kırıldığını açıkça söylemek yerine biraz soğuklaşmak, kısa cevaplar vermek. Karşı tarafın bunu fark edip telafi davranışına yönelmesini beklemek.

Kusurunu veya zayıflığını abartarak aksini söylemelerini beklemek
“Ben zaten bu işlerden hiç anlamıyorum.”
“Çok büyük bir salaklık yaptım, her şeyi mahvettim.”
Karşıdakinin “O kadar da değil, abartma” demesini sağlamak.

Överek talepte bulunmak veya iş yükleme
“Senin böreklerin bambaşka oluyor, ne zamandır yemedim, çok özledim.”
“Sen salatayı çok daha iyi yapıyorsun.”

Dolaylı rica
“Şimdi bir çay olsa ne güzel olurdu…”

Kıyaslayarak yönlendirme
“Komşunun çocuğu anne babasına araba almış, ne kadar hayırlı evlat.”

Hayal kırıklığı ile tehdit
“Sen zaten doğum günüme gelmezsin ama yine de davet edeyim.”

Fedakârlığı ve yardımları anımsatarak talepte bulunma
Doğum günü yaklaştığında, kendisinin daha önce verdiği pahalı hediyeden söz etmek.

Seçenek daraltma
Sanki sadece iki seçenek varmış ve birini seçmek zorundaymış gibi sunmak:
“Annemlere bugün mü gidelim, yarın mı?”

“Sana yakışmıyor”
Olumlu imajı olduğunu söyleyerek, kendi beklentisine göre davranmaya yöneltmek. 
“Sen çok düşünceli bir insansın ama dünkü davranışın hiç sana yakışmadı. Nasıl öyle bir şey yaptın, anlamadım.”

Bu davranışların patolojik olduğunu söylemiyorum. Ancak nazikçe ve doğrudan ifade etmenin daha olgun bir tutum olduğunu düşünüyorum.

Neden bu kadar yaygınlar?

En önemli neden risk almak istemememizdir. İnsanlar reddedilmeye karşı hassastır ve incinir. Doğrudan talep edip reddedilme riskini almak yerine dolaylı ifade etmeyi tercih ederler.

İkinci neden, ilişkilerimizde işlerin istediğimiz gibi olmasını istememizdir. Bunu açıkça söylediğimizde ve tartışmaya açtığımızda kabul görmeyebilir. Bu yüzden dolaylı manipülatif yollara başvururuz; böylece beklentilerimizin gerçekleşme olasılığını artırırız.

Üçüncü neden ise birçok kişinin doğrudan bir şey talep etmeyi, bir şeye ihtiyacı olmayı zayıflık veya muhtaçlık gibi görmesidir. Dolayısıyla doğrudan istemek yerine dolaylı yollardan istediğini yaptırmaya çalışır.

Nesne ilişkileri açısından bakarsak

“Bu akşam benimle kalmanı istiyorum” demek yerine “Tabii arkadaşlarınla git, ben yalnız kalmaya alışığım” diyen kişinin manipülasyonu, yalnızca karşıdakini kontrol etme çabası olmayabilir.

Doğrudan ihtiyaç duyan, isteyen ve bağımlı olan kendilik konumuna geçmek onun için tehlikeli olabilir. Reddedilmekten, küçük düşmekten veya muhtaç görünmekten korkabilir. Böylece manipülasyon, arzuladığı nesne ilişkisine doğrudan girememenin uzlaştırıcı yolu haline gelir:

• Arzulanan nesne ilişkisi: “Sana ihtiyacım olduğunu söylüyorum ve sen benimle kalıyorsun.”
• Kaygı uyandıran nesne ilişkisi: “Sana ihtiyacım olduğunu söylüyorum; sen beni reddediyor veya muhtaç olduğum için küçümsüyorsun.”
• Uzlaştırmacı nesne ilişkisi: “Sana ihtiyacım olduğunu söylemiyorum; sende suçluluk uyandırıyorum ve kendi kararınmış gibi benimle kalmanı sağlıyorum.”

Bu açıdan bakıldığında küçük manipülasyonlar yalnızca “başkasını yönetme davranışı” olmaktan çıkar. Kişinin doğrudan yaşayamadığı bir nesne ilişkisini dolaylı biçimde gerçekleştirmeye çalışmasıdır.

Daha olgun bir alternatif mümkün mü?

Fark etmek bile ilk ve en önemli adımdır. İhtiyacımızı, kırgınlığımızı veya beklentimizi mümkün olduğunca net, nazik ve doğrudan ifade etmek hem bizi hem de karşı tarafı daha az yorar. Örneğin:
“Bu akşam yalnız kalmak istemiyorum, seninle vakit geçirmek isterim.”
“Kırıldım, biraz mesafeli davrandım. Konuşabilir miyiz?”
“Böreklerini gerçekten çok seviyorum, bu hafta sonu yapma imkânın var mı?” Doğrudan ifade etmek bazen risklidir. Ama uzun vadede daha temiz, daha güvenli ve daha yakın ilişkiler kurmamızı sağlar. Özetle, günlük hayatta “yumuşak manipülasyon” dediğimiz şeyler genellikle fark edilmeden, baskı kurmadan, doğrudan yalan söylemeden veya tehdit etmeden karşı tarafın davranışını, kararını veya duygusunu etkilemeye yönelik ince taktiklerdir. Bunlar çoğu zaman sosyal uyum, nezaket veya alışkanlık gibi görünür ama bir çeşit manipülasyondur. Onları fark edip mümkün olduğunca azaltmak, daha olgun ilişkilerin kapısını aralar.